به گزارش روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، دکتر محمد باغستانی، مدیر گروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، همزمان با هفتمین شب تدفین رهبر شهید در جوار بارگاه ملکوتی حضرت امام رضا(ع)، با انتشار یادداشتی تحلیلی، «هفت وجه تمدنی مستند به بینش رهبر شهید» را تشریح کرد و گفت: اگرچه بزرگداشت شخصیتهای بزرگ تاریخی و انقلابی میتواند در قالب آیینها، مراسم و یادبودهای مختلف برگزار شود، اما ماندگارترین و اثرگذارترین شیوه تکریم آنان، بازخوانی اندیشهها و تبیین دستگاه فکری و تمدنی ایشان است.
وی با بیان اینکه رهبر شهید تنها یک چهره سیاسی یا مدیریتی نبود، بلکه صاحب منظومهای منسجم از اندیشه تمدنی بود، اظهار داشت: درک صحیح میراث فکری ایشان، میتواند افقهای تازهای را پیش روی پژوهشگران، سیاستگذاران و نسل جوان برای فهم الزامات تمدن نوین اسلامی بگشاید.
باغستانی افزود: به مناسبت هفتمین شب تدفین رهبر شهید در مشهدالرضا(ع)، میتوان هفت مؤلفه اساسی از بینش تمدنی ایشان را به عنوان شاخصهای یک الگوی حکمرانی اسلامی و تمدنساز مورد بازخوانی قرار داد.
عدالت تمدنی؛ جمع میان رحمت و اقتدار
مدیر گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی نخستین مؤلفه این منظومه را «توازن میان رحمت و نِکال» یا عدالت تمدنی دانست و گفت: یکی از برجستهترین ویژگیهای اندیشه رهبر شهید، ایجاد تعادل میان مدارا و قاطعیت بود.
وی تصریح کرد: از نگاه ایشان، هر جا امکان گفتوگو، اصلاح و تفاهم وجود داشته باشد، باید با نهایت رحمت و مدارا رفتار کرد، اما هنگامی که امنیت، هویت و بنیانهای تمدنی یک ملت مورد تهدید قرار گیرد، قاطعیت نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت تمدنی خواهد بود.
باغستانی افزود: رهبر شهید همواره میان «دشمن سیاسی» که امکان تعامل با او وجود دارد و «مفسد تمدنی» که موجودیت جامعه را هدف قرار میدهد، تفاوت قائل بود و این تفکیک را یکی از ارکان تحقق عدالت در حکمرانی اسلامی میدانست.
انتقام تمدنی؛ گذار از هیجان به عدالت
وی دومین وجه این منظومه را «مدیریت انتقام تمدنی» عنوان کرد و اظهار داشت: رهبر شهید همواره بر «انتقام هوشمندانه» تأکید داشت و معتقد بود که واکنش به ظلم نباید از سر خشم و احساسات زودگذر باشد.
به گفته باغستانی، در اندیشه ایشان، انتقام زمانی ارزشمند است که به برقراری عدالت، ایجاد بازدارندگی، حفظ امنیت و بازگرداندن کرامت جامعه منجر شود. از این منظر، خونخواهی از یک رفتار احساسی به یک راهبرد تمدنی و عقلانی تبدیل میشود که آینده جامعه را تضمین میکند.
صبر استراتژیک؛ تفکیک میان حق و توان
این عضو هیأت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی سومین مؤلفه را «تفکیک حق از توان» دانست و گفت: رهبر شهید بر این باور بود که حقانیت یک آرمان نباید وابسته به میزان توان فعلی برای تحقق آن تلقی شود.
وی افزود: ایشان با طرح مفهوم «صبر فعال» تأکید میکرد که صبر به معنای سکون و انتظار نیست، بلکه فرآیندی برای افزایش ظرفیتها، تقویت زیرساختها و آمادهسازی جامعه جهت تحقق اهداف بزرگ است. در این نگاه، حق هرگز قربانی کمبود امکانات نمیشود، بلکه توان باید رشد کند تا حق در جایگاه قدرت متجلی شود.
سیره نبوی؛ الگوی حکمرانی تمدنی
باغستانی چهارمین وجه این بینش را «بازخوانی سیره پیامبر اکرم(ص) در مقام قدرت» معرفی کرد و گفت: رهبر شهید معتقد بود اسلام تنها دین اخلاق فردی نیست، بلکه در عرصه حکومتداری، امنیت، عدالت و مدیریت اجتماعی نیز دارای الگوی مستقل و کارآمد است.
وی خاطرنشان کرد: ایشان با استناد به سیره پیامبر اعظم(ص) در مواجهه با خیانتهای سازمانیافته و تهدیدهای امنیتی، بر این نکته تأکید داشت که قاطعیت در مقام قدرت، بخشی از مسئولیتهای تمدنی حکومت اسلامی است و نمیتوان آن را با الگوهای رایج سیاسی شرق و غرب مقایسه کرد.
گفتوگو؛ ابزار پیشرفت تمدنی
مدیر گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی پنجمین مؤلفه را «تمدنسازی از طریق حریم گفتوگو» برشمرد و اظهار داشت: رهبر شهید گفتوگو را نه نشانه ضعف، بلکه یکی از پایههای رشد تمدنی میدانست.
وی افزود: از نگاه ایشان، تعامل با دیگر ملتها، فرهنگها و اندیشهها ضرورتی برای پیشرفت تمدن اسلامی است، اما این تعامل باید بر پایه عزت، استقلال و حفظ اصول صورت گیرد. گفتوگویی که به قیمت از دست رفتن هویت و ارزشها تمام شود، دیگر گفتوگوی تمدنی نخواهد بود.
قانونمداری؛ مقابله با افراط در خونخواهی
باغستانی ششمین مؤلفه را «مبارزه با اسراف در خونخواهی» دانست و تصریح کرد: یکی از وجوه برجسته شخصیت رهبر شهید، پایبندی کامل به موازین شرعی، اخلاقی و قانونی حتی در حساسترین شرایط بود.
وی ادامه داد: ایشان همواره نسبت به هرگونه تعرض به حقوق غیرنظامیان، خشونت بیضابطه و اقدامات خارج از چارچوب قانون هشدار میدادند و معتقد بودند عدالت اسلامی باید بر پایه تناسب، مسئولیتپذیری و ضابطهمندی استوار باشد. این رویکرد، احیای منطق قرآنی قصاص و فاصله گرفتن از سنتهای جاهلی مبتنی بر انتقام بیحد و مرز است.
پیوند ایمان و فناوری؛ بنیان قدرت تمدنی
این پژوهشگر حوزه تمدن اسلامی هفتمین و آخرین وجه این منظومه را «پیوند میان ایمان و تکنولوژی تمدنی» عنوان کرد و گفت: رهبر شهید معتقد بود ایمان زمانی به ثمر مینشیند که بتواند در عرصه علم، فناوری، اقتصاد و قدرت ملی تجلی پیدا کند.
وی اظهار داشت: از منظر
ایشان، تمدن اسلامی بدون پیشرفت علمی، خودکفایی فناورانه و تولید قدرت پایدار، امکان تحقق نخواهد داشت. به همین دلیل، تأکید مستمر بر علم، فناوری، نوآوری و استقلال، بخشی از پروژه بزرگ تمدنسازی اسلامی بود که در آن، «معنا» و «ماده» در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا جامعه اسلامی بتواند با تکیه بر دانش و ایمان، از آرمانهای خود دفاع کند.
باغستانی در پایان تأکید کرد: هفت مؤلفه یادشده نشان میدهد که رهبر شهید، فراتر از یک مدیر یا سیاستمدار، اندیشمندی صاحب مکتب در حوزه تمدن اسلامی بود؛ مکتبی که در آن عدالت، قانون، اقتدار، گفتوگو، علم، معنویت و فناوری در قالب یک منظومه واحد برای ساخت آیندهای مستقل، عزتمند و پیشرفته تعریف میشوند. وی خاطرنشان کرد: بازخوانی این میراث فکری، بهویژه در مناسبتهایی همچون هفتمین شب تدفین ایشان، میتواند زمینهساز تعمیق گفتمان تمدن نوین اسلامی و الهامبخش نسل جدید پژوهشگران و نخبگان کشور باشد.