به گزارش روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، دکتر محمد باغستانی، مدیرگروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، در بخش چهارم گفتوگوی خود با عنوان «آموزش و تربیت تمدنی؛ نیاز امروز و فردای اهالی ایرانجان» به اهمیت شکلگیری خانوادههای تمدناندیش در شرایط تحول و انتقال نسلی پرداخت.
وی با اشاره به دو تحول همزمان در ایرانجان امروز گفت: از یکسو کشور در حال گذار از یک موقعیت منطقهای به افقی گستردهتر در مقیاس جهانی است و از سوی دیگر، تحولات نسلی با شتابی بیسابقه رخ داده و نسلی نو با ایدهها، مطالبات و آرمانهای تازه ظهور کرده است.
باغستانی افزود: همزمانی این دو تحول بزرگ، اهمیت بازتعریف نقش خانواده را دوچندان میکند؛ زیرا اگر خانوادهها نتوانند خود را با این تغییرات هماهنگ سازند و مهارت مدیریت تفاوتها را نیاموزند، شکافهای اجتماعی در سطوح بالاتر نیز تعمیق خواهد شد.
خانواده؛ نهاد بنیادین سازنده شهروند متمدن
این پژوهشگر حوزه تمدن اسلامی با تأکید بر اینکه خانواده نخستین نهاد اجتماعی و آموزشی هر جامعه است، اظهار داشت: اگر زوجین با نگاه تمدنی به زندگی مشترک بنگرند و رسالت خود را در پرورش شهروندانی گفتوگومحور، همدل، قانونمدار و مسئولیتپذیر تعریف کنند، در واقع یک «واحد تمدنی» کوچک اما کارآمد را بنیان گذاشتهاند.
وی تصریح کرد: خانواده موفق صرفاً خانوادهای با ثبات اقتصادی یا عاطفی نیست، بلکه خانوادهای است که بتواند مهارتهای زیست تمدنی را در فرزندان نهادینه کند؛ مهارتهایی همچون رعایت حقوق دیگران، پذیرش تفاوتها، حل مسالمتآمیز تعارضات و مشارکتجویی اجتماعی.
به گفته دکتر باغستانی، انتخاب آگاهانه برای تشکیل خانوادهای که این ارزشها را محور خود قرار دهد، گامی مهم در مسیر ارتقای زیست تمدنی جامعه است.
ازدواج؛ تمرین روزانه رویکرد تمدنی
دکتر باغستانی زندگی مشترک را «میدان تمرین روزانه تمدن» توصیف کرد و گفت: در هر ازدواجی اختلافنظر و چالش وجود دارد؛ اما آنچه تعیینکننده است، شیوه مواجهه با این اختلافات است.
وی ادامه داد: اگر زوجین به جای فریاد، تهدید یا تحقیر، از گفتوگو، مذاکره، درک متقابل و جستوجوی راهحل مشترک بهره بگیرند، در عمل یک الگوی تمدنی را زیست میکنند. این الگو مستقیماً به نسل بعد منتقل میشود.
به گفته وی، فرزندانی که در چنین فضایی رشد میکنند، مهارت حل مسئله، کنترل هیجان و احترام به تفاوتها را به صورت عینی تجربه میکنند و در آینده همان الگو را در جامعه بازتولید خواهند کرد.
تولید سرمایه اجتماعی و فرهنگی
مدیرگروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی با اشاره به آثار کلان خانوادههای تمدناندیش گفت: این خانوادهها تنها سرمایه انسانی تربیت نمیکنند، بلکه سرمایه اجتماعی و فرهنگی تولید میکنند.
وی افزود: اعتماد، هنجارهای همکاری، روحیه مشارکت و توانایی حل مسئله جمعی از جمله مؤلفههای این سرمایهاند؛ مؤلفههایی که برای مدیریت چالشهای اجتماعی و کاهش تنشها ضروری هستند.
دکتر باغستانی تأکید کرد: جامعهای که از درون خانوادهها سرمایه اجتماعی تولید میکند، در مواجهه با اختلافات و مطالبات اجتماعی، به جای تشدید تعارض، به سمت مدیریت سازنده و گفتوگو محور حرکت خواهد کرد.
اهمیت انتخاب شریک زندگی با رویکرد تمدنی
این استاد دانشگاه با اشاره به ابعاد تمدنی انتخاب همسر گفت: وقتی نگاه تمدنی در کانون خانواده اهمیت مییابد، انتخاب شریک زندگی نیز صرفاً یک انتخاب فردی یا عاطفی نیست، بلکه سنگبنای یک واحد تمدنی آینده است.
وی خاطرنشان کرد: انتخاب شریکی که ظرفیت گفتوگو، مدارا، پذیرش تفاوت و روحیه حل مسئله داشته باشد، زمینه شکلگیری خانوادهای را فراهم میکند که بتواند رسالت تمدنی خود را به درستی ایفا کند.
شکاف نسلی؛ آزمون عملی خانواده تمدناندیش
باغستانی در بخش پایانی این گفتوگو به اختلافات میان والدین و فرزندان در سالهای اخیر اشاره کرد و گفت: آنچه امروز به صورت فاصله نسلی یا تعارض دیدگاهها مشاهده میشود، آزمونی واقعی برای خانوادههای ایرانی است.
وی تصریح کرد: این وضعیت، جلوه عینی همان ضرورت مدیریت تضادها در بستر تمدنی است؛ با این تفاوت که این بار مسئله در درونیترین هسته جامعه، یعنی خانواده، رخ میدهد.
به گفته وی، اگر خانوادهها بتوانند این اختلافات را با رویکرد گفتوگومحور، احترام متقابل و تلاش برای فهم متقابل مدیریت کنند، نه تنها از تعمیق شکاف نسلی جلوگیری میشود، بلکه جامعه نیز از درون تقویت خواهد شد.
دکتر باغستانی در پایان تأکید کرد: در شرایط تحول سریع نسلی و تغییر جایگاه ایرانجان در عرصههای گستردهتر، شکلگیری خانوادههای تمدناندیش نه یک انتخاب لوکس، بلکه ضرورتی راهبردی برای آیندهای پویا، مسئلهیاب و انطباقپذیر است.