به گزارش روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، مقاله علمیپژوهشی «صبر و استقامت به مثابه منبع معنایی همبستگی در منازعات از دیدگاه قرآن کریم» به قلم سیدمحسن میرسندسی، استادیار گروه قرآن و مطالعات پژوهشکده اسلام تمدنی، در بخش مقالات آماده انتشار دوفصلنامه علمی «آموزههای قرآنی» در شهریور ۱۴۰۵ معرفی شده است.
این پژوهش با تمرکز بر مفهوم صبر و استقامت در قرآن کریم، به یکی از مسائل مهم در حوزه جامعهشناسی دین، یعنی چگونگی حفظ و بازتولید همبستگی اجتماعی در جریان منازعات داخلی و خارجی، میپردازد. نویسنده در این مقاله بر این نکته تأکید میکند که صبر و استقامت در منطق قرآن، صرفاً فضیلتی اخلاقی و فردی نیست، بلکه منبعی معنایی و جمعی است که میتواند در مواجهه با تهدیدها، به حفظ انسجام و پایداری جامعه مؤمنان کمک کند.
پژوهش حاضر با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای کیفی جهتدار و با استناد به منابع تفسیری، آیات مرتبط با صبر و استقامت را در دو بستر منازعات خارجی و داخلی بررسی کرده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که استقامت در مواجهه با منازعات خارجی، از طریق بیاعتنایی به تمسخر و تحقیر دشمن، صبر فعال در برابر آزارها و توکل به خداوند، زمینه تقویت مرزهای هویتی و انسجام جامعه مؤمنان را فراهم میآورد.
همچنین در منازعات داخلی، صبر و استقامت با تقویت هوشیاری در برابر فریب و القائات منافقان، تواصی به صبر و حفظ ثبات قدم در برابر ناامیدی، مانع از گسترش واگرایی هنجاری و فروپاشی شبکههای اعتماد اجتماعی میشود.
بر اساس نتایج این مقاله، استقامت قرآنی از منطقی دووجهی برخوردار است؛ به این معنا که ضمن برخورداری از یک مبنای مشترک، یعنی پایداری بر عهد الهی، متناسب با ماهیت تهدیدها و نوع منازعه، کارکردهای متفاوت اما همجهتی در حفظ وحدت و بقای جامعه مؤمنان ایفا میکند.
این پژوهش همچنین با تبیین نقش منابع معنایی دینی در مدیریت منازعات، زمینهای برای بازاندیشی در نظریههای همبستگی اجتماعی و تابآوری جمعی فراهم میکند و نشان میدهد که مفاهیم قرآنی، افزون بر ابعاد فردی و اخلاقی، از ظرفیتهای مهمی برای تحلیل و تقویت انسجام اجتماعی برخوردارند.